AUTOMOBILI SA BALKANA KOJI SU OBILJEŽILI ISTORIJU

21.05.2020

Oživljavanje automobilske industrije u SFRJ nakon Drugog svjetskog rata bio je jedan od prioriteta za razvoj privrede. Glavni zadatak bio je osmisliti vozilo koje će motorizovati naciju i pokrenuti dalji ekonomski razvoj. Upravo tome su poslužili ovi automobili sa Balkana! Od 50-ih godina 20. vijeka proizvedeno je više kultnih modela koji su obilježili odrastanje više generacija vozača. Pogledajte pet najpopularnijih automobila koji su se proizvodili na Balkanu.

#5 CITROEN DS “Ajkula” Citroen je napravio istoriju kada je 1955. godine na Sajmu automobila u Parizu predstavio svoje tehnološko čudo – Citroen DS. Model je bio toliko inovativan za svoje vrijeme, da su jedni smatrali da izgleda kao čudovište iz fantazije, dok su drugi bili oduševljeni do tada neviđenim dizajnom. DS predstavlja najpopularniji Citroen automobil, model koji je potvrdio stav Francuza da isprobavaju nove stvari i pomijeraju granice. DS, ili kod nas popularna Ajkula zbog specifičnog izgleda prednjeg dijela (za ljubomorne Žaba) sigurno nije bio najbrojniji automobil, ali je bio veoma poželjan. Postao je pristupačan stanovnicima bivše Jugoslavije, nakon što je u Sloveniji ugovorena proizvodnja Citroen automobila. U Kopru je osnovana firma Cimos, a pored čuvenog DS-a, proizvodili su se modeli Dijana, AX, CX, BW, Ami, Viza i GS. Kad već govorimo o Sloveniji, ne možemo da ne pomenemo i saradnju sa još jednim francuskim proizvođačem automobila – kompanijom Renault. Specifičan Renault 4 proizveden je u oko 577.000 primjeraka u Novom Mjestu.

#4 GOLF Prije nego što će se Bosna i Hercegovina postati čuvena po brojnim Golf automobilima, a budući vozači Golfa ponekad stereotipno okarakterisani kao Bosanci, ovde je vršena proizvodnja jednog drugog njemačkog proizvođača – NSU. Iako je NSU imao veoma popularan model u to vrijeme – Prinz, pretjerano eksperimentisanje kompanije dovelo ih je do bankrota, kada su kupljeni od strane VW. Na osnovu saradnje novog vlasnika i UNIS-a, nastao je TAS – Tvornica automobila Sarajevo. U početku je TAS proizvodio čuvenu „Bubu”, da bi se od 1976. ovde proizvodio budući legendarni model Balkana – Golf. GOLF I se proizvodio od 1967. do 1985. godine, od kada je započeta proizvodnja druge generacije istorijskog modela. Ukupno je u Sarajevu proizvedeno oko 150.000 primjeraka.

#3 OPEL Njemački proizvođač automobila Opel ostvario je saradnju sa fabrikom Livnica Kikinda krajem 70-ih godina prošlog vijeka. U okviru ove saradnje, u Kikindi je vršena proizvodnja metalnih odlivaka. Tadašnji vlasnik Opel-a, američka kompanija General Motors, ostvaruje saradnju sa Livnicom, čime nastaje IDA – Industrija dijelova automobila. Tako je u Kikindi počela proizvodnja Opel automobila, a sklapali su se modeli Kadet, Askona, Senator i Omega. Kadet je uslјed svoje pouzdanosti i jeftine cijene postao veoma popularan model u Srbiji. Za vrijeme trajanja saradnje, u Kikindi je sklopljeno oko 38.700 Opel automobila.

#2 FIĆO Fićo nije bio prvi automobil koji se proizvodio u kragujevačkoj fabrici automobila, prvi model Zastava Auto proizvela je čak 923.487 automobila po uzoru na italijanski model 600 i 600D. Proizvodnja je započeta 1956. godine, kupovinom licence, a ova saradnja će obilježiti istoriju srpske automobilske industrije. Fićo je bio automobil koji je uspješno motorizovao naciju. Bio je jeftin, lagan i veoma jednostavan za popravku. Takođe, njegovi akumulatori cijene nisku količinu zahtjeva za elekričnom energijiom. Iako je bio namijenjen za gradsku vožnju i uske italijanske ulice, to nije spriječilo naše vozače da sa cijelim porodicama i prtljagom na krovu odlaze na ljetovanja. Popularnost fiće je dovela do povećane potrebe za infrastrukturom, pa je u to vrijeme izgrađen prvi auto-put na Balkanu koji se prostirao od Beograda do Niša.

#1 STOJADIN Zastava 101 je bez sumnje najbrojniji automobil na prostorima bivše Jugoslavije. Naročito ako uračunamo i krute Lada automobile koji su takođe zasnovanij na modelu Fiat-a. Nećete ga danas vidjeti na ulicama u velikom broju, ali je bio nezaobilazan od 70-ih, pa do kasnih 90-ih. Model je proizveden na osnovu modela Fiat 128, i uz sitne kozmetičke izmjene proizvodio se od 1971. pa sve do 2008. godine, kada je proizveden rekordni 1.273.532 primjerak. Iako je tokom godina bilo sitnih kozmetičkih izmjena, kao i promjena imena, u narodu je ostao poznat kao Kec ili Stojadin.

BONUS - DACIA Iako kada pričamo o Balkanu uglavnom mislimo na zemlje bivše Jugoslavije, kada je riječ o popularnim automobilima, ne možemo da zapostavimo naše komšije Rumune. Dačia 1300 je bio rumunski ekvivalent fići, automobil koji je motorizovao naciju. Za skoro 35 godina proizvodnje, sa proizvodnih traka je izašlo ukupno 1.959.730 modela. Za razliku od ostalih proizvođača sa liste, Rumuni su jedini koji uspješno proizvode automobile i dan danas. Od kada je Renault kupio kompaniju, lansiran je model Logan, koji je nadmašio uspjeh legendarnog 1300. Logan predstavlja moderni ekvivalent jednostavnih, jeftinih automobila, sa sasvim dobrim odnosom cijene i kvaliteta.